1- Çip: 20. yüzyılın üçüncü çeyreğinden itibaren endüstriye ve günlük yaşama
“çip”, “silikon çip”, “silikon vadisi” gibi sözcükler girmiştir. Bu sözcük basit bir anlatımla,
silikon diye adlandırılan yarı iletken materyallerin diziliminden oluşan mikroskobik
bir parçacığın içerdiği, sıra dışı genişlikte bir bilgi ve görüntü belleğini ifade etmektedir.
İlk çipler 1950’li yıllarda geliştirilmiş, bilgisayar dahil bir çok elektronik alette
kullanılmıştır. Bugün ise endüstrinin temelini oluşturmaktadır.
2-Entegre Devre: Çip, içine (üzerine) elektronik işlevi bulunan entegre devreler
konulmak suretiyle bir bilgi, veri, görüntü deposu, yani bellek haline gelmektedir.
Entegre devreler birbirine bağlı transistörleren ve diğer parça öğelerden oluşmakta,
analog, dijital ve karma alt türlerine ayrılmaktadır.
Entegre devre fikri mülkiyet hukuku anlamında ve bu hukukun konularından birini
oluşturan bir üründür. Söz konusu ürün, bir açıdan buluş bir buluş, başka açıdan
bir tasarım sonucu ortaya çıkan fikri ve yaratıcı çaba sonucu oluşturulan soyut bir
üründür. Her fikri çabanın, çalışmanın ve yaratıcı faaliyetin sonucu ürün gibi
hukuken korunması, tasarlayana / bulana inhisari (tekel) haklar sağlaması
gereken bir üründür. Entegre Devre Topografyalarının Korunması Hakkında Kanun
“tasarım” yaklaşımını benimsemiştir. EDTK entegre devreyi “elektronik bir işevi veya
bunun gibi diğer işlevleri yerine getirmek üzere tasarlanmış ürün” olarak tanımlayarak
tasarım yaklaşımını vurgulamıştır.
3-Topografya: Bir çip bir çok entegre devreyi birlikte, tasarıma uygun bir şekilde
birbirine bağlanmış olarak ve birbiri üzerine gelen tabakalar (katmanlar) olarak içerir.
Bellek, yani depolama ve işleme tabi tutma yeteneği devreler ve katmanlar
çoğaldıkça artar. Tabakalar ile çip üç boyutlu bir ürün haline gelir.
Üç boyutlu, birbirine bağlanmış tabakalar halindeki bu çip üzerindeki
-üretime müsait- düzene topografya denilir. EDTK’nın 2/b maddesi
entegre devre topografyasını “Entegre devreyi oluşturan tabakaların üç
boyutlu dizilimini gösteren, üretim amacıyla hazırlanmış ve herhangi bir formatta
sabitlenmiş görüntüler dizisi olup, her görüntü entegre devrenin üretiminin
herhangi bir aşamasındaki yüzeyinin tamamının veya bir kısmının görünümü”
şeklinde tanımlamıştır.
Ulusal Düzenlemeler
Türkiye’de kanuni koruma 22.04.2004 tarihli “Entegre Devre Topografyalarının
Korunması Hakkında Kanun” ile gerçekleşmiştir.
Uluslar arası Düzenlemeler
Bu alandaki ilk düzenleme TRIPS’in 35. maddesinde yer almaktadır. WIPO,
26 Mayıs 1989 tarihli “Entegre Devrelere İlişkin Fikri Mülkiyet Anlaşması” ile
çiplerin uluslar arası korunmasına destek vermiştir. Diğer bir düzenleme
ise AET’nin, uyumlaştırma bağlamında 87/54 sayılı “Yarı İletkenlerin Topografyalarının
Hukuki Korunmasına İlişkin Yönerge”sidir.
HAK SAHİBİ
1- Entegre Devre Tasarımcısı Veya Halefi:Entegre devre topoğrafyasını
koruma hakkı, tasarlayıcısına veya onun hukukî haleflerine aittir.Entegre devre
topoğrafyasının birden çok kişi tarafından tasarlandığı durumlarda,
aralarında aksine bir sözleşme yoksa, koruma hakkı bu kişiler tarafından
müştereken kullanılır. (EDTK m.7)
2- Hizmet İlişkisinde Hak Sahipliği: Aralarındaki sözleşmede aksine bir
hüküm yoksa; memur, hizmetli ve işçilerin işlerini görürken tasarladıkları
entegre devre topoğrafyasının koruma hakkı işverenlere aittir.
Sözleşmesi gerektirmediği hâlde memur, hizmetli veya işçinin; işyerindeki
bilgiler ya da araçlardan faydalanarak, bir entegre devre topoğrafyası yapması
durumunda, yapılan entegre devre topoğrafyasının koruma hakkı işverenlere ait
olur. Bu durumda memur, hizmetli veya işçiye yaptığı entegre devre
topoğrafyasının önemi göz önüne alınarak, tespit edilecek bir bedel ödenir.
Tarafların bedel konusunda anlaşamamaları hâlinde, söz konusu bedel mahkemece
belirlenir.(EDTK m.8)
3- Üniversite Mensuplarının Hak Sahipliği: Üniversitelere bağlı fakülte ve yüksek
okullarda bilimsel çalışma yapmakta olan öğretim elemanlarınca tasarlanan
entegre devre topoğrafyaları üzerindeki hak, öğretim elemanlarına aittir.
Öğretim kurumu, entegre devre topoğrafyasıyla sonuçlanan araştırmalar için özel
olarak belli araç ve gereçleri sağlamak suretiyle harcamalarda bulunmuşsa,
öğretim elemanları öğretim kurumuna entegre devre topoğrafyasının değerlendirildiğini
yazı ile bildirmekle, talep hâlinde, entegre devre topoğrafyasının değerlendirme
şekli ve elde edilen kazanç miktarı hakkında bilgi vermekle yükümlüdür.
Öğretim kurumu, kendisine yapılan yazılı bildirim tarihinden itibaren üç ay içinde
elde edilen kazançtan uygun bir miktarın verilmesini talep edebilir. Ancak, talep
edilecek miktar öğretim kurumu tarafından yapılan harcamaları aşamaz.(EDTK m.9)
4- Hizmet Sözleşmesi Dışında Kalan Sözleşmelerde Hak Sahipliği: Hizmet
sözleşmesi dışında kalan iş görme sözleşmeleri çerçevesinde tasarlanan
entegre devre topoğrafyalarının hak sahibi, aksine bir anlaşma yoksa işi veren kişidir.
(m.10)
5- Entegre Devre Topografyası Hak Sahibinin Yetkileri: Entegre devre
topoğrafyası hak sahibi, izni dışında yapılan aşağıdaki fiilleri önleme konusunda
inhisarî yetkilere sahiptir (m.11). Bunlar esasta yasaklama yetkileridir.
a) Orijinal olma şartlarını haiz bulunmayan parçaların çoğaltılması hariç olmak üzere,
koruma altındaki entegre devre topoğrafyasının bütününün veya bir kısmının,
bir entegre devre içine alınması ya da bunun dışında herhangi bir şekilde
çoğaltılmasına engel olabilir.
Çünkü korunan bir entegre devre topografyası üzerinde hak sahibi olan kişi ondan
ekonomik olarak yararlanma hakkına sahiptir. Topografyasını bizzat kullanabileceği
gibi, çeşitli işlemlere konu yapabilir, başkasına topografya üzerinde lisans hakkı
tanıyabilir.
b) Korunan bir entegre devre topoğrafyasının, korunan entegre devre topoğrafyasını
içeren bir entegre devrenin ya da yasal olmayan bir biçimde çoğaltılmış
entegre devre topoğrafyasını içeren ürünün ithali, satışı veya ticarî amaçlı
dağıtılmasını yasaklayabilir.
6- Koruma Hakkının Sınırlandırıldığı Durumlar: Kanun bazı eylemlerin topografya
üzerinde hak sahibi olan kişinin izni olmaksızın serbestçe yapılabileceğini hükme
bağlamıştır. Korumanın kapsamı dışında bulunan bu eylemleri şöyle sıralayabiliriz:
a) Herkes koruma altındaki bir entegre devre topografyasını ticari olmayan kişisel
amaçlar için veya sadece değerlendirme, analiz, araştırma ya da eğitim maksadıyla çoğaltabilir (kişisel kullanım istisnası).
b) (a) bendinde belirtilen analiz ve değerlendirme sonucu ortaya çıkan ve orijinal olan entegre devre topoğrafyasının 11 inci maddedeki fiillere konu edilmesi.
c) Korunan entegre devre topoğrafyasının veya bu entegre devre topoğrafyasını
üzerinde bulunduran entegre devrenin, hak sahibi tarafından veya onun
onayı ile yurt içinde veya yurt dışında piyasaya sürülmesinden sonra, söz konusu
entegre devre topoğrafyası veya entegre devrenin ithalatı, satılması veya ticarî amaçlı
dağıtımı.
d) 11 inci maddenin (b) bendinde belirtilen fiillerin, bu tür bir fiili
gerçekleştiren veya gerçekleştirilmesini isteyen şahsın, söz konusu entegre devreyi
ya da bu entegre devre üzerinde kullanılan herhangi bir entegre devre topoğrafyasını
edinirken, bunun kanunlara aykırı tarzda çoğaltılmış bir entegre devre ya da
entegre devre topoğrafyası olduğunu bilmediği ya da bilmesinin mümkün olmadığı
ancak, bu kişinin entegre devre ya da entegre devre topoğrafyalarının kanunlara
aykırı tarzda çoğaltılmış olduğunu fark ettiği andan sonra, yalnızca o zamana
kadar elinde tuttuğu ya da sipariş ettiği mallar üzerinden 11 inci maddenin
(b) bendinde belirtilen fiilleri gerçekleştirmek ve hak sahibine bu entegre devre ya da
entegre devre topoğrafyaları ile ilgili olarak makul bir bedel ödemek şartıyla işlenmesi.
e) Üçüncü bir kişi tarafından bağımsız olarak tasarlanmış orijinal ve birebir
aynı olan bir entegre devre topoğrafyasına ilişkin olarak 11 inci maddenin
(b) bendindeki fiillerden herhangi birinin gerçekleştirilmesi.(m.12)
KORUNMA
1- Orijinallik: Orijinal niteliğe sahip entegre devre topoğrafyaları, tescil
belgesi verilerek korunur. (EDTK m.4).
Orijinal topografya, tasarlayıcının kendi fikri çabası sonucu ortaya çıkmış
olan ve tasarlama sırasında entegre devre üreticileri ve entegre devre
topografyası tasarlayıcıları arasında bilinmeyen tasarım demektir. Kanun birbirine
eklenmesi gereken iki şart aramıştır. Birinci şart, başvurusu yapılmış olan topografyayı
entegre devre üreticilerinin bilmemesidir. Fakat üreticiler, topografyayı başvuru
sahibi dolayısıyla tanıyorsa orijinallik ortadan kalkmaz. Tescili istenen entegre
topografya hak sahibi veya onun izniyle üçüncü kişi tarafından ticaret konusu
yapılmış olsa bile, ilk piyasaya sürme tarihinden itibaren iki yıl içinde tescil
başvurusu yapılabilir. Bu süre içinde üreticiler topografyayı bilseler bile orijinallik
ortadan kalkmaz. İkinci şart, tescil başvurusu konusu olan topografyanın
topografya tasarıcıları tarafından bilinmemesidir.
Bir topografyayı oluşturan elemanlar ve ara bağlantıları bilinmekle birlikte bunların
bir araya getiriliş şekli bilinmiyorsa, yani tasarım düzeni orijinal ise söz konusu
topografya korunur.
Bir topografyada korunan, topografyanın dayandığı “içerik”, işlem süreci, sistem ve
tekniktir. Entegre devreye bir bilgi sabitlenmişse, bu bilgi EDTK korumasından
yararlanamaz.
2- Endüstriye Uygulanabilirlik Sorunu: Patentlerin ve faydalı modellerin aksine
tasarlanan topografyanın endüstriye uygulanabilir olması gereği kanunda aranmamak-
tadır. Bu husus kanunda “Bu Kanun kapsamındaki korumadan yararlanma, yapısında
koruma altına alınmış bir entegre devre topoğrafyası bulunduran entegre devrenin,
herhangi bir üründe kullanılıp kullanılmamasına bağlı değildir.”(m.4/II) denilerek
belirtilmiştir.
3- Korunmanın Başlangıcı Ve Süresi: Kanuna göre entegre devre topoğrafyasına
sağlanan korumanın başlangıcı; entegre devre topoğrafyasının, hak sahibi
tarafından veya onun izniyle üçüncü bir kişi tarafından, yurt içinde veya yurt
dışında ilk kez ticarî açıdan piyasaya sürüldüğü tarihten itibaren iki yıl
içinde tescil başvurusunun da yapılmış olması kaydıyla; sözü edilen piyasaya
sürülme tarihi veya ticarî açıdan piyasaya sürümün olmadığı hâllerde, tescil
başvurusunun yapıldığı tarihtir.
Koruma süresi, birinci fıkrada belirtilen başlangıç tarihinden itibaren on yıl olup,
bu süre onuncu takvim yılının bitiminde sona erer. (m.6/2).
Entegre devre topoğrafyası gizlilik gerektiren hâller dışında, ticarî olarak
kullanılmamışsa ve tasarlandığı tarihten itibaren onbeş yıl içerisinde Enstitüye
tescil için başvurulmamışsa entegre devre topoğrafyasını koruma hakkı talep edilemez.
4- Korumadan Yararlanack Kişiler: EDTK ile sağlanan korumadan; Türkiye
Cumhuriyeti vatandaşları, Türkiye Cumhuriyeti sınırları içinde ikametgâhı olan
ve sınaî veya ticarî faaliyette bulunan gerçek ve tüzel kişiler ile ilgili uluslararası
anlaşmaların hükümleri dahilinde başvuru hakkına sahip kişiler yararlanır.
Anılan kişilerin dışında kalmalarına rağmen, Türkiye Cumhuriyeti uyruğundaki kişilere
kanunen veya fiilen entegre devre topoğrafyası koruması tanıyan devletlerin
uyruğundaki gerçek ve tüzel kişiler de karşılıklılık ilkesi gözetilerek Türkiye'de
bu haktan yararlanırlar.
HUKUKİ İŞLEMLER
1- Devir, İntikal, Rehin Ve Haciz: Entegre devre topoğrafyası başvurusu veya
tescilinden doğan haklar başkasına devredilebilir ve miras yoluyla intikal eder.
Bu haklar üzerinde ölüme bağlı tasarrufların yapılması mümkündür. (EDTK m.17/1).
Başvuru ve tescilden doğan hak, kanunî veya akdî rehne ve hacze konu olabilir.
Bu durumda taraflardan birinin talebi üzerine ilgili haklar Sicile kaydedilir ve
Bültende yayımlanır. Rehin hakkı ve haciz bakımından 4721 sayılı Türk Medenî
Kanunu ile 2004 sayılı İcra ve İflas Kanununun ilgili hükümleri uygulanır.
Başvuru ve tescilden doğan hak üzerinde yapılacak sağlararası işlemler yazılı şekle
tâbidir.
Başvuru ve tescilden doğan entegre devre topoğrafyası hakkının devri veya miras
yolu ile intikali, tebliğde öngörülen ücretin ödenmesi ile Sicile kaydedilir ve
Bültende yayımlanır. Yayım tarihi üçüncü şahıslara karşı hüküm ifade etme tarihidir.
2- Lisans: Başvuru ve tescilden doğan hakla ilgili olarak lisans sözleşmesi
yapılabilir. Taraflardan birinin talebi üzerine lisans sözleşmesi Sicile kayıt ve
ilân edilir. Enstitü, ibraz edilen sözleşmeye ait gizli bilgileri dosyalayarak saklar.
Lisans sözleşmesi Sicile kaydedilmediği sürece üçüncü kişilere karşı ileri sürülemez.
Lisans, inhisarî lisans veya inhisarî olmayan lisans şeklinde verilebilir.
Aksi sözleşmede kararlaştırılmamışsa lisans inhisarî değildir. Lisans veren,
entegre devre topoğrafyasını kendi kullanabileceği gibi, üçüncü kişilere aynı
entegre devre topoğrafyasına ilişkin başka lisanslar da verebilir.
İnhisarî lisans söz konusu olduğu zaman, lisans veren başkasına lisans veremez ve
hakkını açıkça saklı tutmadıkça, kendisi de entegre devre topoğrafyasını kullanamaz.
Aksi sözleşmede kararlaştırılmamışsa, lisans alanlar, sözleşmeden doğan haklarını
üçüncü kişilere devredemezler ve alt lisans veremezler.
Aksi sözleşmede kararlaştırılmamışsa, inhisarî lisansa sahip olan kişi, üçüncü
bir kişi tarafından, entegre devre topoğrafyası hakkı sahibinin tescilden doğan
haklarına tecavüz edilmesi durumunda, entegre devre topoğrafyası hakkı sahibinin bu
Kanun uyarınca açabileceği davaları, kendi adına açabilir. İnhisarî olmayan lisans
sahiplerinin dava açma hakları yoktur.
Entegre devre topoğrafyası hakkına tecavüz dolayısıyla dava açma hakkı olmayan
bir lisans alan, noter vasıtasıyla yapacağı bir bildirim ile dava açmasını
entegre devre topoğrafyası hakkı sahibinden isteyebilir. Entegre devre
topoğrafyası hakkı sahibinin, bu talebi kabul etmemesi veya bildirimin alındığı tarihten
itibaren üç ay içerisinde dava açmaması hâlinde lisans alan, yaptığı bildirimi de
ekleyerek kendi adına dava açabilir. Lisans alan, dava açtığı takdirde, dava açtığını
entegre devre topoğrafyası hakkı sahibine bildirmekle yükümlüdür. Lisans alan, ciddî
bir zarar tehlikesi karşısında ve üç aylık sürenin geçmesinden önce ihtiyati
tedbire karar verilmesini mahkemeden talep edebilir.
HÜKÜMSÜZLÜK VE SONA ERME
İnhisari hak niteliği taşıyan diğer fikri mülkiyet hakları gibi, entegre devre
topografyasının hükümsüzlüğü de aynı kurallara tabidir. Hükümsüzlüğe EDTK’da
öngörülen sebeplerin varlığında mahkemece karar verilir. Hükümsüzlük kararı,
hakkı geriye etkili olarak ortadan kaldırır(m.20/1). Hükümsüzlük kısmi de olabilir.
Sona erme ise, sona erme sebebinin gerçekleşmesi halinde, hakkı, sebebin
gerçekleştiği andan itibaren serbest hale getirir, yani kamu malı konumuna sokar.
Bu husus Bültende ilan edilir.
1- Hükümsüzlük: Hükümsüzlük halleri şunlardır:
a) Orijinalliğin bulunmaması,
b) Hak sahipliğinin başka kişi veya kişilere ait olduğunun ispat edilmesi,
c)EDTK m. 6’daki süreye uyulmaması
Dava:
a) Davacı: Hükümsüzlük davasını, hakkı ihlal edilenler ile menfaati bulunanlar,
tüketici dernekleri ve 5590 sayılı kanuna tabi ticaret ve sanayi odaları, borsalar ve
bunların birlikleri ile 507 sayılı kanuna tabi esnaf odaları açabilir.
b) Davalı: Hakkı olmadığı veya tek başına hak sahibi olmadığı halde belge
sahibi veya başvuruda bulunan kişidir.
c) Karşı Dava: Hükümsüzlük, karşı dava olarak da ileri sürülebilir (EDTK m. 19).
d) Süre: EDTK hükümsüzlük davası ile doğrudan veya dolayısıyla ilgili herhangi
bir süre öngörmemiştir.
e) TPE’ye Bildirme: Mahkeme gerek dava açıldığında, gerek kararın kesinleşmesi
hâlinde durumu Enstitüye bildirir. Enstitü duyuru ve kararı en kısa sürede Sicile
kaydeder ve Bültende yayımlar. Bildirim ve tescilin amacı üçüncü kişileri
bilgilendirmedir. Tescil bildirici niteliktedir.
Hükümsüzlüğün Etkisi: Entegre devre topoğrafyasının hükümsüzlüğüne karar ve
rilmesi hâlinde, karar geçmişe etkili sonuçlar doğurur. Hükümsüz hakkın sahibi ne
müktesep bir hak iddiasında bulunabilir ne de hakkın bir zamanlar sahibi
olmaktan yararlanabilir ve yarattığı haksız durum sebebiyle kötü niyetli olması
halinde zarar verdiği kişilere karşı tazminatla sorumlu olduğu gibi kazanımlarını
gereğinde sebepsiz zenginleşme hükümlerine göre iade ile de yükümlü olur.
Entegre devre topoğrafyası hakkı sahibinin kötüniyetli olarak hareket
etmesinden kaynaklanan zararın giderilmesine ilişkin tazminat talepleri saklı
kalmak üzere, hükümsüzlüğün geriye dönük etkisi aşağıdaki durumları etkilemez:
a) Entegre devre topoğrafyasının hükümsüz sayılmasından önce, bir
entegre devre topoğrafyasına tecavüz sebebiyle verilen hukuken kesinleşmiş ve
uygulanmış kararlar.
b) Entegre devre topoğrafyasının hükümsüzlüğüne karar verilmeden önce,
yapılmış ve uygulanmış sözleşmeler. Ancak, hâl ve şartlara göre, haklı sebepler ve
hakkaniyet ilkesi göz önünde bulundurularak sözleşme uyarınca ödenmiş bedelin
kısmen veya tamamen iadesi mümkündür.
Entegre devre topoğrafyasının hükümsüzlüğüne ilişkin kesinleşmiş karar,
herkese karşı hüküm doğurur. (m.20)
2- Sona Erme: Entegre devre topoğrafyası koruma hakkı; koruma süresinin
dolması veya entegre devre topoğrafyası hakkı sahibinin bu hakkından vazgeçmesi
hâllerinden birinin gerçekleşmesi ile sona erer.
Vazgeçme isteğinin yazılı olarak Enstitüye bildirilmesi gerekir. Vazgeçme, Sicile
kayıt tarihi itibarıyla hüküm doğurur.
Sicile kayıt edilmiş hakların ve lisansların sahiplerinin izni olmadıkça, hak sahibi
hakkından vazgeçemez.
Entegre devre topoğrafyası koruma hakkı üzerinde, üçüncü bir kişi tarafından hak
sahipliği iddia edilmekte ise onun izni olmadıkça, entegre devre topoğrafyası
koruma hakkından vazgeçilemez.
İHLALLER, HUKUK VE CEZA DAVALARI
Entegre devre topografyaları da çeşitli hukuk ve ceza davaları ile korunmuş ve
ihtisas mahkemeleri tarafından görülmeleri hükme bağlanmıştır. Kanun koyucu,
tecavüz sayılan fiiller, davalar, görevli mahkemeler, ihtiyadi tedbirler ve
zamanaşımına ilişkin hükümlerde (EDTK m. 24-40), Mark KHK, Pat KHK, EndTas
KHK ve özellikle BitÇeşK’da yer alan maddelerin içerdiği kurallara benzeyen,
hatta onları tekrarlayan kurallar öngörmüştür.
1- Hakka Tecavüz Sayılan Eylemler: EDTK m.11/a uyarınca korunan bir
entegre devre topografyasının sahibinin izni olmaksızın, başkası tarafından
kısmen veya tamamen başkasının entegre devresinin içine alınması veya başka
bir surette çoğaltılması, hakka tecavüzdür. Aynı maddenin b bendi uyarınca,
korunan bir entegre devre topografyasının veya korunan bir topografyayı içeren
topografyanın ya da bu tür devreleri içeren bir ürünün sahibinin izni olmaksızın
ithali, satışı veya ticari amaçla satışı da hakka tecavüzdür. Tecavüz halinde
kanun hak sahibine dava açma hakkı tanımıştır. Entegre devre topoğrafyası başvurusu,
16 ncı maddeye göre Bültende yayımlandığı takdirde başvuru sahibi,
entegre devre topoğrafyasına vaki tecavüzlerden dolayı dava açma hakkına sahiptir.
Tecavüz eden, başvurudan veya kapsamından haberdar edilmiş ise başvurunun
Bültende yayımlanmış olmasına bakılmaz. Tecavüz edenin kötüniyetli olduğuna
mahkeme tarafından hükmolunursa, yayımdan önce de tecavüzün varlığı kabul edilir.
(m.24/2).
2- Başvurunun Devri Talebinde Bulunma Hakkı: Başvuruya konu olan temel
unsurun, üçüncü bir kişinin entegre devre topoğrafyasından izinsiz alınması
durumunda, bu üçüncü kişi başvurunun kendisine devredilmesini mahkemeden talep
edebilir (m.25).
Başvurunun tescil edilmiş olması durumunda ise üçüncü kişi tescilin
yayımlanmasından itibaren üç yıl içerisinde, tescilin kendi adına devredilmesini ve
Sicilin buna göre düzeltilmesini mahkemeden talep edebilir (m.25/2).
3- Hukuk Davaları: Bir topografyaya tecavüz halinde açılabilecek davalar ve
mahkemeden istenebilecek talepler diğer fikri mülkiyet haklarının ihlalinde ikame
edilebilecek davalarla ve ileri sürülebilecek taleplerle aynıdır. Bunlar:
a) Tecavüz fiilini ispatlayacak delillerin tespiti.
b) Fiilin tecavüz olup olmadığının tespiti.
c) Tecavüzün giderilmesi ve maddî-manevî zararın tazmini.
d) Entegre devre topoğrafyasından doğan haklara tecavüz suretiyle üretilen veya
ithal edilen ürünlere ve bunların üretiminde doğrudan doğruya kullanılan araçlara el
konulması.
e) Hakka tecavüz eden kişi aleyhine verilen mahkeme kararının, masrafları
tecavüz eden tarafından karşılanarak ilgililere tebliğ edilmesi ve kamuya ilân
yoluyla duyurulması.
f) Hakka tecavüzün durdurulması ve devamını önlemek üzere tedbirlerin alınması,
(d) bendine göre el konulan ürünlerin ve araçların şekillerinin değiştirilmesi veya
entegre devre topoğrafyasından doğan haklara tecavüzün önlenmesi kaçınılmaz ise
imhası.
g) Mümkün olduğu takdirde (d) bendi uyarınca el konulan ürün ve araçlar üzerinde
kendisine mülkiyet hakkı tanınması. Bu durumda, söz konusu ürünlerin değeri,
tazminat miktarından düşülür. Bu değer, kabul edilen tazminatı aştığı takdirde,
aşan miktar entegre devre topoğrafyası hak sahibince karşı tarafa ödenir.
Tedbirler konusunda mahkeme, 1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri
Kanununun ilgili hükümlerine göre karar verir.
Yetkili Mahkeme: Hak sahibi tarafından üçüncü kişiler aleyhine açılacak hukuk
davalarında yetkili mahkeme, davacının yerleşim yerinin olduğu veya suçun
işlendiği veya tecavüz fiilinin etkilerinin görüldüğü yerdeki mahkemedir.
Davacının Türkiye'de yerleşim yerinin olmaması hâlinde yetkili mahkeme, Sicile
kayıtlı vekilin işyerinin bulunduğu yerdeki ve eğer vekillik kaydı silinmiş ise Enstitü
merkezinin bulunduğu yerdeki mahkemedir.
Üçüncü kişiler tarafından entegre devre topoğrafyası başvurusu veya
entegre devre topoğrafyası hakkı sahibi aleyhine açılacak davalarda yetkili mahkeme,
davalının yerleşim yerinin bulunduğu yerdeki mahkemedir. Entegre devre
topoğrafyası başvurusu veya entegre devre topoğrafyası hakkı sahibinin Türkiye'de
ikamet etmemesi hâlinde, bu maddenin dördüncü fıkrası hükmü uygulanır.
Birden fazla mahkemenin yetkili olduğu durumda yetkili mahkeme, ilk davanın
açıldığı mahkemedir (EDTK m. 26).
Tecavüzü Kanıtlayan Belgeleri Talep: Entegre devre topoğrafyası hak sahibi,
entegre devre topoğrafyasının kendi izni olmaksızın kullanılması sonucunda uğramış
olduğu zarar miktarının belirlenmesi için tazminat yükümlüsünden kullanım ile ilgili
belgeleri vermesini talep edebilir.
Yoksun Kalınan Kazanç: Entegre devre topoğrafyası hak sahibinin uğradığı zarar,
sadece fiilî kaybın değerini değil, ayrıca tescilden doğan haklara tecavüz dolayısıyla
yoksun kalınan kazancı da kapsar.
Yoksun kalınan kazanç, zarar gören hak sahibinin seçimine bağlı olarak
aşağıdaki değerlendirme usullerinden birine göre hesap edilir:
a) Tecavüz edenin rekabeti olmasaydı, entegre devre topoğrafyası hak sahibinin
entegre devre topoğrafyasını kullanması ile elde edebileceği muhtemel gelire göre.
b) Tecavüz edenin, entegre devre topoğrafyasını kullanmakla elde ettiği kazanca göre.
c) Tecavüz edenin, entegre devre topoğrafyasını bir lisans anlaşması ile hukuka uygun
şekilde kullanmış olması hâlinde ödemesi gereken lisans bedeline göre.
Yoksun kalınan kazancın hesaplanmasında, entegre devre topoğrafyasının ekonomik
önemi, topoğrafyadan doğan haklara tecavüz edildiği anda geçerlilik süresi ve
tecavüz sırasında entegre devre topoğrafyasına ilişkin lisansların sayısı ve çeşidi gibi
etkenler göz önünde tutulur.
Entegre devre topoğrafyası koruma hakkı üzerinde tasarruf yetkisi olan kişi, yoksun
kalınan kazancın hesaplanmasında, bu maddede belirtilen değerlendirme
usullerinden birini seçmişse mahkeme, ürünün üretilmesi için entegre devre
topoğrafyasının ekonomik bakımdan önemli bir katkısının bulunduğu kanaatine vardığı
takdirde, kazancın hesaplanmasında makul bir payın daha eklenmesine karar verir
(m.28).
Zamanaşımı: Entegre devre topoğrafyasından doğan haklara tecavüzden
kaynaklanan özel hukuka ilişkin taleplerde, 818 sayılı Borçlar Kanununun
zamanaşımına ilişkin hükümleri uygulanır (m.29).
TPE Kararlarına Karşı İtiraz Ve Dava: Başvuru sahibi Enstitü kararlarına
karşı, kararın tebliğinden itibaren iki ay içerisinde yazılı olarak Enstitüye itirazda
bulunabilir. İtiraz, Enstitü Yeniden İnceleme ve Değerlendirme Kurulunca
incelenerek karara bağlanır.
Yeniden İnceleme ve Değerlendirme Kurulunun söz konusu kararlarına karşı,
kararın tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içinde görevli ve yetkili mahkemede dava
açılabilir.
Tecavüzün Yokluğu Ve Tespiti: Menfaati olan herkes, hak sahibine karşı dava
açarak, fiillerinin entegre devre topoğrafyasından doğan haklara tecavüz teşkil
etmediğine karar verilmesini talep edebilir.
Birinci fıkrada belirtilen davanın açılmasından önce, menfaati olanlar Türkiye'de
giriştikleri veya girişecekleri sınaî faaliyetin veya bu amaçla yapmış oldukları fiilî
girişimlerin entegre devre topoğrafyasından doğan haklara tecavüz teşkil edip
etmediği konusunda hak sahibinden görüşlerini bildirmesini noter aracılığı ile talep
edebilirler. Bu talebin kendisine tebliğinden itibaren hak sahibinin bir ay i
çinde cevap vermemesi veya verilen cevabın menfaat sahibi kişi tarafından kabul
edilmemesi hâlinde, menfaat sahibi birinci fıkrada belirtilen talebi içeren davayı açabilir.
Bu dava, entegre devre topoğrafyasından doğan haklara tecavüzden dolayı
kendisine karşı dava açılmış bir kişi tarafından açılamaz.
Dava, entegre devre topoğrafyası üzerinde hak sahibi bulunan ve Sicile kayıt
edilmiş olan bütün hak sahiplerine tebliğ edilir.
Bu maddede belirtilen dava, hükümsüzlük davasıyla birlikte de açılabilir (EDTK m. 33).
İhtiyati Tedbirler: Bu Kanunda öngörülen davaları açan veya açacak olan kişiler,
davanın etkinliğini temin etmek üzere görevli ve yetkili mahkemeden ihtiyatî
tedbire karar verilmesini talep edebilir.
İhtiyatî tedbir, dava açılmadan önce veya dava ile birlikte ya da karar
kesinleşene kadar istenebilir. İhtiyatî tedbir talebi, davadan ayrı olarak incelenir.
İhtiyatî tedbir, verilecek hükmün etkinliğini tamamen sağlayacak nitelikte olmalı ve
aşağıda belirtilen hususları kapsamalıdır:
a) Davacının entegre devre topoğrafyasından doğan haklarına tecavüz teşkil eden fiillerin durdurulması.
b) Entegre devre topoğrafyasından doğan haklara tecavüz edilerek üretilen veya
ithal edilen şeylere Türkiye sınırları içinde veya gümrük ve serbest liman veya bölge
gibi alanlar dahil, bulundukları her yerde el konulması ve bunların muhafazası.
c) İleride doğması muhtemel bir zararın tazmini bakımından teminat verilmesi (m.34).
Gümrüklerde El Koyma: Aynısının üretilmesi hak sahibinin yetkilerine tecavüz
oluşturması nedeniyle cezayı gerektiren taklit mallara, ithalat sırasında hak
sahibinin veya temsilcisinin talebi üzerine, gümrük idareleri tarafından 4458 sayılı
Gümrük Kanununun 57 nci maddesi çerçevesinde işlem yapılır.
Gümrük idarelerindeki el koyma kararı, kararın tebliğinden itibaren on iş günü
içinde esas hakkında ihtisas mahkemesinde dava açılmaz veya
mahkemeden tedbir niteliğinde karar alınmazsa ortadan kalkar (m.36).
4- Ceza Davaları: Kanunda Ceza ve Şikayet Hakkına İlişkin olarak şu
hükümler yer almaktadır.
Aşağıda yazılı fiilleri bilerek işleyenler bir yıldan iki yıla kadar hapis ve
onmilyar liradan yirmimilyar liraya kadar ağır para cezası ile cezalandırılırlar:
a) Entegre devre topoğrafyası hakkı sahibi olarak belirtilmesi gereken kimlik bildirimini
gerçeğe aykırı olarak yapanlar.
b) Korunan bir entegre devre topoğrafyasının, korunan bir entegre devre
topoğrafyasını içeren entegre devrenin ya da koruma altında olan bir
entegre devre topoğrafyasını içeren ürünün veya ambalajının üzerine konulmuş
entegre devre topoğrafyası koruması olduğunu belirten işareti yetkisi olmadan
kaldıranlar.
c) Kendilerini haksız olarak entegre devre topoğrafyası başvurusu veya
entegre devre topoğrafyası hakkı sahibi olarak gösterenler.
Aşağıda yazılı fiilleri işleyenler hakkında, iki yıldan üç yıla kadar hapis ve
yirmimilyar liradan otuzmilyar liraya kadar ağır para cezasına hükmolunur:
a) Hakkı olmadığını veya tasarruf yetkisi bulunmadığını bilmesi gerektiği hâlde, bu
Kanunun devir, intikal, rehin ve haciz ile ilgili maddelerinde yazılı haklardan birini veya
bu hakla ilgili lisansı başkasına devreden, veren, rehneden ya da bu haklar üzerinde
herhangi bir tasarrufta bulunanlar.
b) Korunan bir entegre devre topoğrafyası hakkının sahibi olmayan veya koruma
süresi biten veya entegre devre topoğrafyası hakkı hükümsüz kalan veya
entegre devre topoğrafyası korumasından doğan hakkı sona erdiği halde;
kendisinin veya başkasının imal ettiği veya satışa çıkardığı eşyaya veya
ambalajlarına veya ticarî evrakına veya ilânlarına, hukuken korunan bir
entegre devre topoğrafyası koruma hakkı ile ilgili olduğu kanısını uyandıracak şekilde
işaretler koyanlar veya bu amaçla yazılı ve görsel basındaki ilân ve reklamlarda bu
tarz yazı, işaret veya ifadeleri kullananlar.
11 inci maddenin (a) ve (b) bentlerinde sayılan fiilleri işleyenler hakkında, iki yıldan
dört yıla kadar hapis ve yirmimilyar liradan otuzmilyar liraya kadar ağır para cezasına,
ayrıca işyerlerinin bir yıldan iki yıla kadar kapatılmasına ve aynı süre
ticaretten menedilmelerine hükmolunur.
Bu maddede yazılı fiillerin tekerrürü hâlinde, yukarıdaki cezalar yarı oranında
artırılarak hükmolunur.
Yukarıda yazılı suçlar, hizmetlerini yaptıkları sırada bir işletmenin çalışanları
tarafından doğrudan doğruya veya emir üzerine işlenmişse, çalışanlar ile
birlikte suçun işlenmesine mani olmayan işletme sahibi, müdür veya temsilcisi ve
hangi unvan ve sıfatla olursa olsun işletmeyi fiilen yöneten kişi de aynı şekilde
cezalandırılır.
Bir tüzel kişinin işleri yürütülürken bu maddede sayılan suçlardan biri işlenirse
tüzel kişi, masraflar ve para cezasından müteselsilen sorumlu olur. Fiile iştirak
edenler hakkında, olayın mahiyetine göre 765 sayılı Türk Ceza Kanununun
64, 65, 66 ve 67 nci maddeleri hükümleri uygulanır.
Bu maddede sayılan suçlardan dolayı kovuşturma yapılması şikayete bağlıdır (m. 39).
Şikayet hakkına sahip olanlar ise:
Entegre devre topoğrafyası korumasından doğan hakları tecavüze uğrayandan başka,
24 üncü maddede sayılanlar dışında kalan suçlarda Enstitü; entegre devre
topoğrafyası hakkı sahibi olarak belirtilmesi gereken kimlik bildiriminin gerçeğe
aykırı olarak yapılması ile korunan bir entegre devre topoğrafyası hakkının sahibi
olmayan veya koruma süresi biten veya entegre devre topoğrafyası hakkı
hükümsüz kalan veya entegre devre topoğrafyası korumasından doğan hakkı sona
eren bir kişinin; kendisinin veya başkasının imal ettiği veya satışa çıkardığı
eşyaya veya ambalajlarına veya ticarî evrakına veya ilânlarına, hukuken korunan bir
entegre devre topoğrafyası koruma hakkı ile ilgili olduğu kanısını uyandıracak şekilde
işaretler koyması veya bu amaçla yazılı ve görsel basındaki ilân ve reklamlarda, bu
tarz yazı, işaret veya ifadeleri kullanması durumlarında 8.3.1950 tarihli ve 5590 sayılı
Kanun ile 17.7.1964 tarihli ve 507 sayılı Kanuna tâbi kuruluşlar ve tüketici
dernekleri de şikâyet hakkına sahiptir. Şikâyetin fiil ve failden haberdar olma tarihinden
itibaren iki yıl içinde yapılması gerekir.
Bu kapsamdaki suçlarla ilgili şikâyetler acele işlerden sayılır.
Bu madde hükümlerinin uygulanmasında 1412 sayılı Ceza Muhakemeleri Usulü
Kanununun 344 üncü maddesinin birinci fıkrasının (8) numaralı bendi uygulanmaz.
Bu Kanun hükümlerine göre başvuru veya tescilden doğan haklara tecavüz
dolayısıyla üretilmesi cezayı gerektiren eşya ile bu eşyaları üretmeye yarayan araç,
gereç, cihaz, makine gibi vasıtaların zaptedilmesi veya el konulması veya
yok edilmesinde 765 sayılı Türk Ceza Kanununun 36 ncı maddesi hükmü ile
1412 sayılı Ceza Muhakemeleri Usulü Kanununun ilgili hükümleri uygulanır (m. 40).
Yararlanılan Kaynaklar: 1- Entegre Devre Topografyalarının Korunması Hakkında
Kanun
2- Ünal TEKİNALP “Fikri Mülkiyet Hukuku”
Güncelleştirilmiş ve Genişletilmiş Üçüncü Bası
BAŞVURU VE TESCİL
Entegre devre topografyalarının tescil mercii Türk Patent Enstitüsüdür. Tescil başvuruları yazılı olarak ve her entegre devre topografyası için ayrı ayrı yapılır.
Başvuru Şartları
Entegre devre topoğrafyası tescil başvuru dilekçesi aşağıdaki bilgi ve belgeleri ihtiva eder:
a) Başvuru sahibinin adı ve adresi.
b) Entegre devre topoğrafyası hakkında özet bilgi.
c) Başvuru ücretinin ödendiğine dair belge.
d) Entegre devre topoğrafyasının ilk ticarî kullanım tarihi veya böyle bir kullanımın gerçekleşmediğine dair beyan.
e) 7, 8, 9 ve 10 uncu maddelere göre hak sahipliğinin ne şekilde elde edildiğinin beyanı.
f) Başvuru vekil aracılığı ile yapılıyorsa vekâletname.
g) Başvuru tüzel kişi adına yapılıyor ise imza sirküleri.
h) Entegre devrenin yerine getirdiği elektronik işlevleri tanımlayan bilgileri de içeren entegre devre topoğrafyası kopya veya çizimleri.
Ancak, ibraz edilen kopya veya çizimlerin entegre devre topoğrafyasının tanınmasına yeterli olması durumunda, entegre devrenin üretimiyle ilgili parçalara ait kopya veya çizimler verilmeyebilir.
Şekli İnceleme Ve Başvuru Tarihinin Kesinleşmesi
Başvurunun 14 üncü maddedeki koşullara ve yönetmeliğe uygun bir şekilde yapılmadığı durumlarda; Enstitü başvuru sahibine bildirimde bulunarak eksiklikleri gidermesi için tebliğ tarihinden itibaren iki aylık süre verir.
Ancak;
a) Başvuru dilekçesi,
b) Başvuru sahibinin kimliğine ilişkin bilgiler,
c) Entegre devre topoğrafyasının kopyaları ya da çizimleri,
Başvuru sırasında verilmiş ise, başvuru Enstitüye verildiği tarih itibarıyla kesinleşir.
Başvurunun Enstitüye verildiği tarihte, ikinci fıkrada sayılan koşullarda eksiklik olması halinde başvuru, eksikliklerin giderildiği tarih itibarıyla kesinleşir.
Eksiklikler verilen süre içerisinde giderilmediği takdirde, başvuru yapılmamış sayılır.
Tescil Ve Yayınlama
Başvurunun kesinleşmesiyle Enstitü; başvuruyu, başvuru dilekçesinde belirtilen bilgilerin doğruluğunu, başvuru yapanın başvuru yapma hakkına sahip olup olmadığını, entegre devre topoğrafyasının orijinal olup olmadığını incelemeksizin Sicile kaydeder.
Sicil alenidir. Ücretin ödenmesi koşuluyla sicil örneği alınabilir. Ücretler, Enstitü tarafından yayımlanacak tebliğ ile belirlenir.
Sicile kaydı yapılmış entegre devre topoğrafyası, Bültende yayımlanır
Yargıtay Kararlarına ulaşmak için lütfen buraya 
