Hukuk davaları
a. Delillerin tespitiKHK ‘ nın 75 . maddesine göre marka hakkına tecavüzü ileri sürmeye yetkili kişi, bu haklara tecavüz sayılabilecek olayların tespitini mahkemeden isteyebilir.
Mark KHK’ de delillerin tespiti davası denilmekte ise de, delillerin tespiti bir dava olmayıp, Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununun 368-374. madde hükümlerinde düzenlenen delillerin tespitinden ibarettir.[1]
Bazı yazarlar ise, bunun bir delil tespiti davası olduğu görüşündedirler. Marka hakkına tecavüz bulunup bulunmadığının tespiti davasını açmaya bu hususun tespitinde menfaati bulunan marka sahibi ve KHK 73 ‘deki koşullar çerçevesinde lisans alanlar yetkilidir.
b. Tecavüzün durdurulması ve önlenmesi davasıTecavüzün önlenmesi davası KHK m. 62/I a da düzenlenmiş olup bir tecavüz tehlikesinin (ihtimalinin) varlığı halinde ikame edilebilir. Önleme talebinde bulunulabilmesi için “tehlike” veya “ihtimal” somutlaşmış olmalıdır.[2]
Marka sahibi marka hakkına tecavüz fiillerinin durdurulmasını talep edebilir. Durdurma davası devam etmekte olan bir tecavüze son vermek için açılan bir eda davasıdır. Bu talebin ileri sürülebilmesi için tecavüzde bulunanın kusuru ve zararın varlığı aranmaz.
Durdurma davası, kural olarak, tecavüzün sona ermiş olması halinde ikame edilemez.
c. Tecavüzün tespiti davasıMarka sahibi, fiilin tecavüz olup olmadığına ilişkin tespit davası ikame edilebilir (TTK m. 58/1 a). Bu dava, ika edilen fiilin tecavüz olup olmadığının belirlenmesi amacıyla tecavüzün sona erdiği, fakat etkilerinin devam ettiği durumda açılır.
d. Tecavüzün giderilmesi davasıTecavüzün giderilmesi davası tecavüz ile ortaya çıkan hukuka aykırılığın sonuçlarının ortadan kaldırılmasını kendisine konu alır. Tecavüzün giderilmesi davasının ikame edilebilmesi için tecavüzün bazı sonuçlar doğurmuş olması gerekir.[3]
Talebin ileri sürülebilmesi için kusurun varlığı şart değildir.
e.İhtiyati tedbir talebiKHK ‘nin 76 . maddesi uyarınca, marka hakkına tecavüz olunması ya da tecavüz konusunda ciddi ve tekin çalışmalar yapılması halinde açılacak davanın etkinliğini sağlamak üzere ihtiyati tedbir kararı verilmesi istenebilir.
İhtiyati tedbir kararı ile, marka hakkına tecavüz sayılan davranışların geçici olarak yasaklanması söz konusudur.
Müdahalenin men’ine yönelik ihtiyati tedbir kararı ile tecavüz teşkil eden somut davranışın ya gerçekleştirilmesi veya tekrarlanması hakim tarafından yasaklanmaktadır.[4]
İhtiyati tedbir kararı verilmesinin talep edilebilmesi için marka hakkına Türkiye’de tecavüz olduğunun veya tecavüz konusunda ciddi bir tehdidin bulunduğunun ispat edilmesi gerekir ( KHK m. 76/I) .
İhtiyati tedbir kararı, hasma hangi davranışı yapamayacağını belirten bir emir içerir, buna karşılık kararda tecavüz sayılmayacak davranış biçimlerinin sayılması mümkün değildir. Mütecaviz, gelecekte hangi davranışlardan kaçınması gerektiğini çok somut bir şekilde ihtiyati tedbir kararının içeriğinden anlayabilmelidir.[5]
Marka hakkı sahibi ihtiyati tedbir kararını aldıktan sonra on gün içinde, asıl davayı açmak zorundadır. Açmadığı takdirde ihtiyati tedbir kararı ortadan kalkacaktır.
f.Gümrükte el koymaKHK’nın 79/I. Maddesi gereğince, hak sahibinin yetkilerine tecavüz oluşturması nedeniyle cezayı gerektiren taklit mallara, ithalat veya ihracat sırasında hak sahibinin talebi üzerine, gümrük idareleri tarafından ihtiyati tedbir niteliğinde el konulabilir.[6]
Gümrük işlemleri durdurulan eşya, yetkili mahkemede alınan karar doğrultusunda, tasfiye rejimi hükümlerine göre imha ve asli nitelikleri değiştirilerek satış suretiyle tasfiye edilebilir. [7]
Gümrük idaresince alınan durdurma kararının hak sahibine tebliğinden itibaren on gün içinde esas hakkında yetkili mahkemede dava açılmaz veya mahkemeden tedbir niteliğinde tedbir kararı alınmaz ise, eşya hakkında beyan sahibinin talepte bulunduğu gümrük rejimi hükümlerine göre işlem yapılır.[8]
9.Tecavüz nedeniyle açılacak davalarda taraflar,zamanaşımı ile görevli ve yetkili
mahkeme
a.DavacılarMarkaya tecavüz davasını; marka sahibi, lisansın türüne göre lisans alan, rehin ve intifa hakkı sahibi açabilir.
b.DavalılarDava mütecavize karşı açılır.
Marka sahibi, tecavüzü ika eden, malı dağıtan, satan, ithal eden yada başka bir şekilde ticaret mevkiine koyan kişi aleyhine dava açıp, tazminat almışsa, ürünleri kullanan kişi aleyhine dava açamaz.
c. ZamanaşımıMarka hakkına tecavüzden doğan “özel hukuka”ilişkin, taleplerde, zamanaşımı süresi için Borçlar Kanununun zamanaşımına ilişkin hükümleri uygulanır. Bu hükümle bir taraftan BK m. 60’a diğer taraftan BK m. 125’e atıf yapılmıştır. Biri haksız fiilin varlığı diğeri tecavüzün bir sözleşmenin ihlali yoluyla gerçekleştirilmesi durumunda tatbik olunur.
Buna göre, Mark KHK m. 62’de yer alan tüm talepler, marka hakkı tecavüze uğrayan kişinin zarara ve failine ıttıla tarihinden itibaren bir yıl ve herhalde zararı doğuran fiilin vukuundan itibaren on yıl geçmekle zamanaşımına uğrar.
Marka hakkına tecavüzün durdurulması (men’i) talebi zamanaşımına bağlanmışsa, hukuk davasına da aynı zamanaşımı uygulanır.
d.Görevli mahkeme556 Sayılı Mark KHK’da öngörülen bütün davalarda görevli mahkeme,Adalet Bakanlığı’nca kurulacak ihtisas mahkemeleridir.Bu mahkemeler tek hakimli olarak görev yaparlar.Asliye hukuk ve asliye ceza mahkemelerinden hangilerinin ihtisas mahkemesi olarak görevlendirileceği ve bu mahkemelerin yargı çevresini,Adalet Bakanlığı’nın teklifi üzerine Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulu belirler.
Enstitü’nün Mark KHK hükümlerine göre aldığı bütün kararlarından zarar gören üçüncü kişilerin Enstitü aleyhine açacakları davalarda görevli ve yetkili mahkeme,yukarıda belirtilen mahkemelerden Ankara ihtisas mahkemeleridir.
e. Yetkili mahkemeMarka hakkı sahibi tarafından üçüncü kişiler aleyhine açılacak hukuk davaları;
a. Davacının ikametgahı,
b. Suçun işlendiği yer,
c. Tecavüz fiilinin etkilerinin göründüğü yer,
d. Davalının ikametgahında açılabilir.
Davacının Türkiye’de ikamet etmemesi halinde, yetkili mahkeme sicilde kayıtlı vekilin işyerinin bulunduğu yerdeki veya vekillik kaydı silinmiş ise TPE’nin merkezinin bulunduğu yerdeki mahkemedir.
Üçüncü kişiler tarafından marka başvurusu veya marka sahibi aleyhine açılacak davalarda ise yetkili mahkeme, davalının ikametgahının bulunduğu yerdeki mahkemedir. Marka başvurusu yapanın ve marka sahibinin Türkiye’de ikamet etmemesi halinde yukarıda belirtilen mahkemeler yetkili olur.
6.Ceza DavalarıMark KHK’ de yer alan ve cezalandırılan eylemler şunlardır (m. 61).
a) Gerçeğe aykırı kimlik bildiriminde bulunmak,
b) Marka koruması olduğunu belirten işaretin kaldırılması,
c)Hakkı olmadığı halde kendisini marka başvurusu yapmış ve marka sahibi olarak göstermek,
d)Hakkı ve ilgisi olmadığını veya tasarruf yetkisi bulunmadığını bildiği veya bilmesi gerektiği halde, marka üstündeki haklardan birini veya bu haklarla ilgili lisansı devretmek, vermek, rehnetmek veya bu haklar üzerlerinde herhangi bir tasarrufta bulunmak,
e)Korunan bir markanın sahibi olmadığı, koruma süresi bittiği, markanın hükümsüzlüğüne veya marka hakkının sona erdiğine karar verildiği halde, korunan bir marka bulunduğu zannını uyandıracak eylemlerde bulunmak,
f)Mark KHK m. 61’de yazılı fiillerden birini işlemek.
Fail, Mark KHK m. 61/A maddesi hükmünde yer alan eylemleri işleyin kişilerdir.
Mark KHK’ ya göre bazı şartların gerçekleşmesi halinde çalışanlar da fail sıfatını alırlar.
Suçun işlenmesine engel olmayan işletme sahibi, müdür veya temsilcisi ve hangi unvan ve sıfatla olursa olsun işletmeyi yöneten kişi de cezalandırılır.
Bir tüzel kişinin işleri yürütülürken, Mark KHK m. 61’de sayılan suçlardan biri işlenmişse, tüzel kişi masraflar ile para cezasından müteselsilen sorumlu olur.
Fiile iştirak edenler hakkında olayın mahiyetine göre Türk Ceza Kanununun ilgili hükümleri uygulanır.
Mark KHK m. 61/A’ da yazılı suçlardan dolayı kovuşturma şikayete bağlıdır. Ceza davası şikayet üzerine savcı tarafından açılır. Ancak, şikayet sahibi şikayetini geri alırsa dava düşer (Mark KHK m. 61/A).
Şikayetçi, marka korumasından doğan hakları tecavüze uğrayan kişidir. Mark KHK m. 61 dışında kalan hallerde, marka hakkı tecavüze uğrayan kişi dışında, TPE, Ticaret ve Sanayi Odaları, Deniz Ticaret Odaları, Borsalar ve Türkiye Odalar Birliği, Esnaf Odaları ve Tüketici Dernekleri şikayet hakkını haizdirler.
Şikayetin, fiil ve failden haberdar olma tarihinden itibaren iki yıl içinde yapılması gerekir.
Marka hakkına tecavüz oluşturması sebebiyle, üretilmesi cezayı gerektiren eşya ile bunları üretmeye yarayan araç, gereç, cihaz, makine gibi vasıtalar zapta ve el koyma tabi oldukları gibi bunlar yok da edilirler. Söz konusu eşyanın zaptına, el konulmasına ve yok edilmesine Türk Ceza Kanununun 54 ve CMUK’nun ilgili maddeleri uygulanır.
XV. TECAVÜZÜN MEVCUT OLMADIĞI HAKKINDA DAVABazı hallerde bir markanın kime ait olduğu veya üçüncü bir kişinin marka üzerinde ayni veya şahsi nitelikte bir hakkının bulunup bulunmadığı yada böyle bir hakkın mirasla geçip geçmediği belirsizlik taşıyabilir, ihtilaflı olabilir. Bu belirsizlikten kurtulabilmek için, bir marka ile herhangi bir işlem veya girişimde bulunacak kimsenin ilerinde bir dava ile karşılaşmaması için kendisine bir imkan sağlamak gereğini duyan Mark KHK “tecavüzün mevcut olmadığı” davasının açılabilmesine açıkça imkan tanımıştır (Mark KHK m. 74).[9]
Buna göre, menfaati olan herkes marka sahibine karşı dava açarak, fiilin markadan doğan haklara tecavüz teşkil etmediğine karar verilmesini isteyebilir.
Bu bir menfi tespit davasıdır. Ancak, diğer tespit davalarından farkı, bir eda davasının açılabileceği hallerde de anılan davanın ikame edilebilmesidir.[10]
Menfi tespit davasının açılmasından önce marka sahibi, girişimci tarafından, girişimin niteliği konusunda gerekli bilgiler verilerek haberdar edilmeli ve girişimin marka hakkına tecavüz oluşturup oluşturmadığı konusunda marka sahibinin görüşü alınmalıdır.
Menfi tespit davası markanın hükümsüzlüğü davasıyla birlikte açılabilir.
XVI. İŞLEM YETKİSİ OLAN KİŞİLER556 sayılı KHK m. 80’de belirtilen kişiler marka konuları ile ilgili olarak TPE nezdinde işlem yapabilir.
a) Gerçek veya tüzel kişiler. Tüzel kişiler, yetkili organları tarafından tayin edilen kişi veya kişilerce temsil edilir.
b) Marka vekilleri
İkametgahı yurt dışında bulunan kişiler ancak marka vekilleri vasıtasıyla temsil edilir.
Marka vekili tayin edilmesi halinde, tüm işlemler marka vekili vasıtasıyla yapılır. Marka vekiline yapılan tebligat asile yapılmış sayılır.
Enstitü nezdinde sadece vekil sicil kaydına kaydedilmiş vekiller işlem yapabilir.Herhangi bir başvuruda vekil sicil kaydında adı olmayan vekil atanmış ise,bu başvuru ile ilgili işlemler doğrudan başvuru sahibine tebliğ edilir.Yabancı başvuru sahiplerince vekil sicil kaydında yer almayan vekil atanmış olması halinde ise,başvuru belgesi doğrudan başvuru sahibine iade edilmekle birlikte vekil listesinde yer alan yeni bir vekil atayabilmeleri için kendilerine iki ay süre verilir.
XVII. ÜCRETLERİN ÖDENMESİ VE HUKUKİ SONUÇLARI556 sayılı KHK’nin Uygulama Şeklini gösterir Yönetmelikte öngörülen marka başvurusu ve tescil edilmiş bir marka ile ilgili ücretler, başvuru sahibi veya marka sahibi veya varsa sicilde kayıtlı vekili tarafından ödenir (KHK/556 m. 81/I).
Bir markanın tescil edilmesi ile ilgili işlemler için ödenmesi gereken ücretin, 556 sayılı KHK’de belirtilen süreler içinde ödenmemesi halinde, marka başvurusu geri çekilmiş kabul edilir (m. 81/II).
[1] Ünal TEKİNALP a.g.e s. 419
[2] Ünal TEKİNALP a.g.e s. 420
[3] Ünal TEKİNALP a.g.e s. 421
[4] Nevhis Deren YILDIRIM a.g.e s. 85
[5] Ernst a.g.e s. 114
[6] Gümrük Kanununun 21. Maddesi uyarınca Fikri ve sınai mülkiyet haklarının korunması mevzuatına göre, marka, coğrafi işaret, endüstriyel tasarım, Fikir ve Sanat eserleri Kanunu kapsamına giren haklarla ilgili olarak, hak sahibinin yetkilerine tecavüz eder mahiyetteki eşyanın gümrük işlemleri hak sahibinin talebi üzerine gümrük idareleri tarafından geçici olarak durdurulur.
[7] Nevhis Deren YILDIRIM a.g.e s. 104
[8] Nevhis Deren YILDIRIM a.g.e s. 104
[9] Ünal TEKİNALP a.g.e, s. 434
[10] Ünal TEKİNALP a.g.e, s. 435
Yargıtay Kararlarına ulaşmak için lütfen buraya 
