Öncelikle değerlendirme kriterlerinin temel düzenlemeler içermediğini; bu çerçevede sözkonusu ilkelerin her başvuruya uygulanacak standart kurallar olmadığını; her başvuru dosyasının kendisine ilişkin bir takım farklılıklar içerdiğini; değerlendirme kriterlerinin sadece temel noktaları vurguladığını belirterek marka karar kriterlerini açıklamaya çalışacağız.
1-Bir işaretin marka olabilmesi için bazı özelliklere sahip olması gerekmektedir. Bu özellikler Markaların Korunması Hakkında KHK’nin markanın içereceği işaretler başlıklı 5. maddesinde açıklanmıştır. 5. madde kapsamına uymayan işaretler, KHK’nin marka tescilinde red için mutlak nedenler başlıklı 7/1-a maddesine göre tescil edilemezler.
Madde 5 - Marka, bir teşebbüsün mal veya hizmetlerini bir başka teşebbüsün mal veya hizmetlerinden ayırt etmeyi sağlaması koşuluyla, kişi adları dahil, özellikle sözcükler, şekiller, harfler, sayılar, malların biçimi veya ambalajları gibi çizimle görüntülenebilen veya benzer biçimde ifade edilebilen, baskı yoluyla yayınlanabilen ve çoğaltılabilen her türlü işaretleri içerir. *1*
Marka, mal veya ambalajı ile birlikte tescil ettirilebilir. Bu durumda mal veya ambalajın tescili marka sahibine mal veya ambalaj için inhisari bir hak sağlamaz. (Ek cümle: 22/06/2004 - 5194 S.K./12. md.) İnhisari hak sağlamayan bu tür unsurlar tescil belgesi üzerinde açıkça belirtilir.)
Sloganlar
Sloganlar, yedinci maddenin diğer hükümleri yönünden tescile engel bir durumun bulunmaması, sloganın üzerinde kullanılacağı mal veya hizmetler için tanımlayıcı nitelikte olmaması, kalite bildirmemesi veya sloganın esas unsurunun başka bir marka ile aynı ya da benzer olmaması hallerinde ayırt edici niteliktedir.
Bununla birlikte, özellikle anlamları dikkate alındığında sloganların da diğer ibareler gibi ayırt edici niteliği bulunmayabilir. Bu nedenle, sloganlar için diğer ibarelerden farklı bir değerlendirme yapılmayacaktır.
Günlük yaşama girmiş ve herkes tarafından her gün kullanılır durumda olan sloganlar veya bu nitelikteki terimler ayırt edici olarak değerlendirilmeyecektir.
Latin Karakterleri Dışındaki Karakterlerde Yapılmış Başvuruların Ayırt Ediciliği:
Bu tarz başvurular (Çin, Japon, Arap, Kiril alfabesi, vb. ile yapılan başvurular) ilke olarak ayırt edici ve yayınlanabilir niteliktedir. Başvuru dilekçesinde ibarelerin Latin harflerine harf çevirisinin yapılması zorunlu olduğundan, anlam araştırması yapabilme imkanı da uzmanlar açısından mevcuttur. Bu çerçevede, KHK’ nin diğer bentleri açısından bir ret durumunun söz konusu olmaması halinde bu tip başvurular yayınlanacaktır.
İl Adları
Türkiye’deki il adları tek başlarına tescil edilmeyecek ve il isimleri 7/a bendi çerçevesinde reddedilecektir. (Aydın, vb. gibi ayrı anlamları olan il isimleri bu uygulamanın dışında tutulacaktır.)
Yabancı başkentler ve şehir adları
Yabancı başkentlerin, eyaletlerin, şehirlerin adları yalnızca meşhur, bilinir oldukları ve doğrudan çağrışıma neden olabilecekleri mallar/hizmetler için başvuruda bulunulması halinde reddedilecek, diğer her türlü başvuru için tescil edilecektir.
İnternet alan adları
İnternet üst seviye alan adlarını ön ek ve/veya son ek olarak içeren marka başvurularında “www.” ve “.com” gibi ön ek ve son ekler yokmuş gibi değerlendirme yapılacaktır. Diğer bir deyişle, bu tür ön ek ve son ekler olmadan ayırt edici niteliği bulunmayan bir markaya bu tür ön ek ve son eklerin eklenmesi ayırt edicilik katmamaktadır. Bu tür başvuruların ön ek ve son ekler yokmuş gibi değerlendirilmesi gerekmektedir.
2-Madde 7/1-b: (Değişik bent: 22/06/2004 - 5194 S.K./13. md.) *1* Aynı veya aynı türdeki mal veya hizmetle ilgili olarak tescil edilmiş veya daha önce tescil için başvurusu yapılmış bir marka ile aynı veya ayırt edilemeyecek kadar benzer olan markalar ( Mutlak red nedeni kapsamındadır.)
Şekille birlikte yer alan aynı veya benzer ibareler:
Kelime + şekilden oluşan marka başvurularında, markanın ayırt edici unsuru açısından yapılan değerlendirmelerde öncelik markanın kelime unsuruna verilecektir. (Örnek: 25. sınıfta eşarp için tescil edilmiş ‘sinem’ markası varken yine aynı sınıfta aynı markanın tescili mümkün değildir. Ancak farklı sınıflarda müracaat edilirse tescili mümkün olabilir.)
“Şekil + Tam ticaret unvanının yazılması durumunda ise ticaret unvanının ayırt edici unsuru göz önüne alınarak benzerlik değerlendirilmesi yapılacaktır.
Şekil Benzerlikleri
Şekil benzerliklerinde (tek başına şekil veya başka bir unsurla birlikte şeklin markada yer alması durumu), mal/hizmet benzerliğinin de varolması durumunda 7/1-(b) çerçevesinde ret prosedürü uygulanacaktır.
3-Madde 7/1-c: Ticaret alanında cins, çeşit, vasıf, kalite, miktar, amaç, değer, coğrafi kaynak belirten veya malların üretildiği, hizmetlerin yapıldığı zamanı gösteren veya malların ve hizmetlerin diğer karakteristik özelliklerini belirten işaret ve adlandırmaları münhasıran veya esas unsur olarak içeren markalar, (Mutlak red nedeni kapsamındadır.)
Örnek:Pideler için Karadeniz pidesi, şekerlemeler için tatlı ibareli marka, gömlek için keten gömlek markası
İl Adları
İl adlarının yanına üretilen malın ya da hizmetin adı ya da mal veya hizmetin sektörü geldiğinde de başvuru reddedilecektir. Ayrıca, il adının ticaret unvanıyla birlikte yer aldığı başvurular da reddedilecektir.
İl isimlerinin yanına ayırt ediciliği sağlayacak bir unsurun gelmesi halinde ise bu ibareler tescil edilebilir nitelikte görülecektir.
“ANKARA xxxxxxxxx ODASI”, “İSTANBUL xxxxxxxxxxxx BİRLİĞİ”, gibi başvurularda ise marka bütün olarak değerlendirilecektir.
Özetle il adlarının ürünle özdeşleşmiş olduğu ya da belirli bir coğrafi kaynağa gönderme yaptığı durumlarda ise başvurular 7/c kapsamında da değerlendirilecek ve reddedilecektir.
4-Madde 7/1-d: Ticaret alanında herkes tarafından kullanılan veya belirli bir meslek sanat veya ticaret grubuna mensup olanları ayırt etmeye yarayan işaret ve adları münhasıran veya esas unsur olarak içeren markalar, (Mutlak red nedeni kapsamındadır.)
İlgili bent çerçevesinde yapılan değerlendirmelerde tescili talep edilen ibarenin (herkes tarafından kullanılan veya belirli bir meslek, sanat veya ticaret veya meslek grubuna mensup olanları ayırt etmeye yarayan işaret ve adlar) tescil edilebilir nitelikte olup olmadığı hususu ilişkili olduğu sektör göz önünde bulundurularak değerlendirilecektir. İbare ile tescili talep edilen mal ve hizmetler ilişkili ve söz konusu işaret ve adlandırma ilgili sektörde herkes tarafından kullanılıyor ise başvuru 7/I (d ) bendi kapsamında reddedilecektir. Örneğin doktor, mühendis.
Bununla birlikte, tescili talep edilen bir meslek adının veya herkes tarafından kullanılan bir işaret veya adlandırmanın tescili talep edilen mal veya hizmetlerle herhangi bir ilgisinin bulunmaması halinde bu tür bir başvuru ilgili bent gereğince reddedilmeyecektir.
Meslek adları ve unvanların değerlendirilmesinde kamu düzeni unsuru dikkate alınarak meslek onurunu zedeleyici nitelikteki başvurular (mal ve hizmetler dikkate alınarak) reddedilecektir.
5-Madde 7/1-e: Malın özgün doğal yapısından ortaya çıkan şeklini veya bir teknik sonucu elde etmek için zorunlu olan, kendine malın şeklini veya mala asli değerini veren şekli içeren işaretler, (Mutlak red nedeni kapsamındadır.)
Örneğin mobilyacılar için oyma mobilya, bıçakçılar için keskin bıçak gibi.
6-Madde 7/1-f: Mal veya hizmetin niteliği, kalitesi veya üretim yeri, coğrafi kaynağı gibi konularda halkı yanıltacak markalar,(Mutlak red nedeni kapsamındadır.)
Marka üzerinde herhangi bir mal/hizmet isminin yer alması durumunda, listede 7/1-(f) çerçevesinde herhangi bir kısıtlama yapılmayacaktır.
7/f çerçevesinde malın niteliğinden kaynaklanan ret, aşağıda belirtilen durumlar ve benzerleri çerçevesinde uygulanacaktır:
- Niteliği itibarıyla tehlikeli ve sakıncalı ürünler açısından;
- Coğrafi kaynak bakımından yanıltıcı olabilecek markalarda;
- Ürünün ambalajı ile yapılan marka başvurularında ürünün ismine yer verilmesi halinde mal listesinde yer alan diğer mallar için;
Örneğin köfte için İnegöl köfte, lokum için Safranbolu lokumu gibi
7- Madde 7/1-g: Yetkili mercilerden kullanmak için izin alınmamış ve dolayısıyla Paris Sözleşmesinin 2 nci mükerrer 6 ncı maddesine göre reddedilecek markalar, (Mutlak red nedeni kapsamındadır.)
Örneğin NASA, OPEC, OECD gibi
MADDE 6 (İkinci mükerrer)
Akit memleketler hükûmetlerine ait arma, bayrak ve diğer alâmetlerin ve bu hükûmetler tarafından kabul edilmiş olan resmî kontrol ve teminat işaret ve damgalarının ve keza diğer alâkadar her nevi taklitlerin gerek fabrika veya ticaret markası ve gerek bu markaları tertip eden unsurlar olarak kullanılmasını men ve tescilini ret veya iptal eylemeği münasip tedbirlerle temin hususunda mutabık kalmışlardır.
Resmî kontrol ve teminat işaretleri ve damgaları hakkındaki memnuiyet ancak bunları ihtiva eden markaların ayni veya mümasil nevi eşya üzerinde kullanılmağa tahsis edilmiş olması halinde tatbik edilecektir.
Bu hükümlerin tatbiki için Akit memleketler mutlak surette veya bazı kayitlerle bu maddenin himayesi altına koymak istedikleri veya isteyecekleri Hükûmet alâmetlerinin ve resmî kontrol ve teminat işaret ve damgalarının listesini ve bu liste üzerinde muahharan yapılacak bilcümle tadîlâtı Bern Beynelmilel Kalemi vasıtasile mütekabilen yekdiğerine bildirmek hususunda mutabık kalmışlardır. Akit memleketlerden her biri tebliğ edilen listeleri vakti münasibinde umumun ittılaına arzedecektir.
Akit Memleketlerden her biri bu tebligatı aldığı tarihten itibaren on iki aylık bir müddet zarfında itirazları olduğu takdirde bunu Bern Beynelmilel Kalemi vasıtasile alâkadar memlekete bildirebilecektir.
Aşikâr bir surette tanınmakta olan Devlet alâmetleri hakkında birinci fıkrada yazılı olan tedbirler ancak bu mukavelenamenin imzasından sonra tescil edilen markalar hakkında tatbik olunacaktır. Aşikâr bir surette tanınmayan devlet alâmetleri ve resmî işaret ve damgalar hakkında bu hükümler ancak üçüncü fıkrada yazılı tebligatın alındığı tarihten iki ay geçtikten sonra tescil edilen markalar hakkında kabili tatbiktir.
Sui niyetle hareket edildiği takdirde Akit Memleketler bu mukavelenamenin imzasından evvel tescil edilmiş olan ve Devlet alâmet, işaret ve damgalarını ihtiva eden markaları dahi iptal ettirebileceklerdir.
Akit Memleketler, ticaret sahasında diğer Akit hükûmetler armalarının izinsiz kullanılması mahsulatın menşei hakkında hataya sevkedecek mahiyette görüldüğü takdirde bunların istimaline mâni olmağı taahhüt ederler.
Yukarıda yazılı olan hükümler Akit Memleketler tarafından 6 ıncı maddenin 2 inci fıkrasının 3 numaralı bendine tevfikan, izinsiz olarak arma, bayrak, nişan ve sair Devlet alâmetlerini ve ittihada dahil bir memleket tarafından resmen kabul edilmiş olan işaret ve damgaları havi olan markaları ret veya iptal etmek salâhiyetleri istimale mâni olamaz.
Ülke adları
Yabancı ülke isimleri, genel ilke olarak üçüncü kişiler adına marka olarak tescil edilmeyecektir.
Paris sözleşmesine üye ülke adları münhasıran yanında ayırt edici bir unsur bulunmaksızın marka başvurusu olarak geldiğinde 7/I (g) bendi kapsamında korunacaktır.
TÜRKİYE, TÜRK, TURKA, TURCA, TURC ibarelerine ilişkin değerlendirme
TÜRKİYE ibaresi esas unsur ve münhasıran marka olarak verilmeyecektir. Ancak marka örneği üzerinde, marka vasfı oluşturmayacak şekilde markanın yan unsuru olarak kullanılabilecektir.
Türk, Turco, Turca, Turka, Turkish ve Türk anlamına gelecek kelimeler tek başına marka olarak verilmeyecekler, yanına gelen ibareyle birlikte ayırt edici nitelik kazanacaklarsa reddedilmeyeceklerdir. Bu çerçevede, mal/hizmet listesi de göz önüne alınarak, ilave edilecek ibarenin marka olabilme özelliği çerçevesinde değerlendirme yapılacaktır.
EURO ibarelerine ilişkin değerlendirme
Bir üstteki paragrafla benzer değerlendirme yapılacaktır. Ancak, tek başına “euro” ibaresi koruma altında olduğu için 7/1-(g) doğrultusunda da reddedilecektir. Diğer taraftan, “euro” kelimesinin yanına gelen diğer ibarenin ilgili mal/hizmet sınıfları için marka olma özelliği varsa başvuru yayınlanacaktır. Bu çerçevede, mal/hizmet listesi de göz önüne alınarak, ilave edilecek ibarenin marka olabilme özelliği çerçevesinde değerlendirme yapılacaktır.
Türk Bayrağını içeren başvurulara ilişkin değerlendirme
Türk Bayrağını esas veya yan unsur olarak içeren hiçbir marka tescil edilmeyecektir ve başvurular 7/1-(g) çerçevesinde reddedilecektir. Kanunen bayrağı kullanma yetkisine sahip olan kuruluşların yaptığı başvurular ise yayınlanabilir.
Türkiye haritasını içeren başvurulara ilişkin değerlendirme
Türkiye Haritasını münhasıran veya esas unsur olarak içeren başvurular reddedilecektir. Ancak, haritayı yan-yardımcı unsur olarak içeren başvurular yayınlanabilir.
8-Madde 7/1-h: Paris Sözleşmesinin 2 nci mükerrer 6 ncı maddesi kapsamı dışında kalan ancak kamuyu ilgilendiren, tarihi, külterel değerler bakımından halka mal olmuş ve ilgili mercilerin tescil izni vermediği diğer armalar, amblemler veya nişanları içeren markalar, (Mutlak red nedeni kapsamındadır)
Örneğin TBMM, TPE, TSE
9-Madde 7/1-ı:Sahibi tarafından izin verilmeyen Paris Sözleşmesinin 1 inci mükerrer 6 ncı maddesine göre tanınmış markalar, (Mutlak red nedeni kapsamındadır)
Örneğin Arçelik, Bosch, Özdilek..
MADDE 6 (Mükerrer)
Akit Memleketler, tescilin yapıldığı memleketin salâhiyettar makamı tarafından daha evvel ittihada dahil memleketlerden birinin tebaasına ait olduğu ve aynı veya mümasil nevi mahsuller için kullanıldığı aşikâr bir surette malûm bulunan bir markanın aynı veya karışıklığa meydan verecek derecede taklidi olan bir fabrika veya ticaret markasının tescilini, gerek memleket kanunları müsait ise resen gerek alâkadarın müracaatı üzerine ret veya iptal eylemeği taahhüt ederler.
Bu gibi markaların iptalini talep için en az üç senelik bir mühlet verilecektir. Bu mühlet markanın tescili tarihinden başlayacaktır. Sui niyetle tescil edilmiş olan markaların iptalini talep için mühlet tayin edilmeyecektir.
10-Madde 7/1-j : Dini değerleri ve sembolleri içeren markalar, (Mutlak red nedeni kapsamındadır)
Örneğin Kuran, Fatiha
11-Madde 7/1-k:Kamu düzenine ve genel ahlaka aykırı markalar.
Örneğin aptal, salak
12-Madde 7/2:(Değişik fıkra: 22/06/2004 - 5194 S.K./13. md.) *1* Bir marka tescil tarihinden önce kullanılmış ve tescile konu mallar veya hizmetlerle ilgili olarak bu kullanım sonucu ayırt edici bir nitelik kazanmış ise (a), (c) ve (d) bentlerine göre tescili reddedilemez
Hazırlayan
Av. Sibel Dursun
Yargıtay Kararlarına ulaşmak için lütfen buraya 
