UPB

SES MARKA OLUR MU?

Günümüzde marka için kullanılan işaretler, sözcük, resim, harf gibi görsel işaretlerdir. Ses ise kulak ile algılanabilen bir işarettir. Sesin marka olabileceğine dair 556 sayılı Markaların Korunması Hakkında KHK nın 5. maddesinde bir ibare bulunmamaktadır. Bunun yanında 5. maddeye kaynaklık eden 89/104sayılı Ab Konsey Yönergesi’nin 2. maddesinin ifadesinde de sesler yer almamıştır. Marka Yönergesi Protokolünde Konsey ve Komisyonun görüşü seslerin marka olarak tesciline Yönergenin 2. maddenin engel olmayacağı görüşünü bildirmiştir.

Günümüzde birçok Avrupa ülkesinde seslerin marka olarak kullanılabileceği kabul edilmiştir.

KHK ayırt edicilik gücüne sahip, çizimle görüntülenilebilen veya benzer şekilde ifade edilebilen, baskı yoluyla yayınlanabilen ve çoğaltılabilinen her türlü işaret marka olarak değerlendirilebilecektir. Acaba ses bu kıstaslar bakımından değerlendirildiğinde marka olabilecek midir?

Görsel işaretler gibi seslerin de birçok çeşidi vardır. Sesler herhangi nesneden ya da canlıdan kaynaklanan bir ses olabileceği gibi belli teknik kullanmak suretiyle yapay da oluşturulabilir. Bu bakımdan melodiler ve şarkılar ses markası olabilecektir. Bir ses çeşidi de gürültü sesleridir. Bunlar doğada bulunan tüm hayvan ve makinelerin çıkardığı seslerdir. Gürültü seslerinin soyut ayırt edicilik gücü zayıf olduğundan marka olarak değerlendirilemezler. Ancak kullanılagelinen bir şekilde somut ayırt etme gücü kazanmaları halinde marka olarak değerlendirilebilirler. Burada ses markasının hangi ürün için kullanılacağının da önemi büyüktür.

Markanın en önemli fonksiyonu markanın ayırt edici bir işaret olmasıdır. Ayırt edicilik fonksiyonu, işaretlerin genel ve temel bir özelliğidir.

Marka, bir teşebbüsün mal ve hizmetlerini başka bir teşebbüsün mal ve hizmetlerinden ayırt etmeye yaradığından bir işaretin marka olma kabiliyetine haiz olması, o işaretin ayırt edicilik fonksiyonuna sahip olmasına bağlıdır. Ses de, marka olabilecek diğer işaretler gibi, mal ve hizmetlere ilişkin olarak ayırt edicilik, teşhis ve iletişim fonksiyonlarına sahiptir. Görsel markaların önemini yitirmekte olduğu günümüzde, insan kulağının her zaman açık ve her yönden gelen bilgiyi almaya hazır olduğundan, tüketici herhangi bir sesten bilinçli etkilendiği gibi bilinçsiz olarak da etkilenmektedir. İnsan belli bir sesi duymak istemese de duyu organı onu algılamakta o malları alıcılar için ferdileştirmekte ve onları teşhis edilebilir hale getirmektedir.

Bir işaretin marka olma kabiliyetine sahip olabilmesi için soyut ayırt ediciliğe sahip olması, maldan bağımsız olması ve bir bütünlük arz etmesi yetmemekte bunun yanında MarkaKHK’nın 5. Maddesine göre, çizimle görüntülenebilmesi veya benzer şekilde ifade edilebilmesi baskı yoluyla yayınlanabilmesi ve çoğaltılabilmesi gerekmektedir. Sesin notalara dökülerek ya da sessel olarak başvurulması marka olarak tescili için yeterli olacaktır.

Ses, ayırt edicilik niteliğinin bulunması ve KHK 5. maddesinde yer alan çizimle görüntülenebilme veya benzer şekilde ifade edilebilme ve çoğaltılabilme şartını yerine getirmiş olduğundan marka olma kabiliyeti bulunmaktadır. KHK nin 7. maddesinde yer alan mutlak red sebepleri bakımından da Türk Patent Enstitüsünde yapılacak değerlendirme sonucunda görsel makalar gibi ses de marka olarak tescili mümkün olabilecektir.

Almanya’da sesler marka olarak tescil edilebilmekte olup Temmuz 2004 tarihine kadar toplam 191 ses markası tescil edilmiştir. Fransa’da seslerin marka olarak tesciline imkan sağlamış ve 2004 yılına kadar 50 adet ses markası tescil edilmiştir. Yine İngiltere, Avusturya, İsviçre ve ABD de sesin marka olarak tesciline olanak sağlanmıştır. Ülkemizde de sesin marka olamayacağına ilişkin bir görüş bulunmamaktadır. Görsel markalardan kullanılış biçimine bağlı olarak büyük avantajlar sağlayan ses, gerekli şartlara uymak koşuluyla başvurulduğunda marka olarak tescil edilip kullanılabilecektir.

Av.Onur YAVUZ

[1] KAYNAKÇA; Yrd. Doç. Dr. Rauf KARASU – FMR Yıl 7, Cilt 7, Sayı 2

Fikri Mülkiyet Hakları-Ünal TEKİNALP

Yasaman KHK Şerhi